Każdy przedsiębiorca zakładający działalność gospodarczą ma obowiązek poinformować Urząd Skarbowy, jaką formę opodatkowania wybiera i w jaki sposób będzie prowadził ewidencję podatkową. Wybór formy opodatkowania dokonywany jest raz na rok i decyzję można zmienić dopiero ze skutkiem od 1 stycznia następnego roku. Do wyboru są trzy najczęściej występujące formy opłacania podatku dochodowego:
- karta podatkowa,
- ryczałt,
- zasady ogólne:
- skala podatkowa,
- podatek liniowy.
Forma oparta o zasady ogólne jest dostępna dla każdej firmy, natomiast karta podatkowa czy ryczałt mogą być zastosowane tylko przez niektóre rodzaje działalności. Wybierając odpowiednią formę należy wziąć pod uwagę niektóre aspekty, takie jak rodzaj działalności, proporcję przychodów do kosztów czy też umiejętności w dziedzinie księgowania. Rodzaj działalności decyduje o tym, jaka forma opodatkowania zostanie wybrana. Jak wspomniano wyżej, istnieją pewne ograniczenia, które są stosowane w zależności od formy prawnej przedsiębiorstwa. Proporcja przychodów do kosztów informuje o tym, jak bardzo należy zminimalizować obciążenie podatkowe.
Karta podatkowa
Opodatkowanie w tej formie mogą wybrać osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz spółki cywilne osób fizycznych, których działalność polega w szczególności na świadczeniu usług dla ludności, przy niewielkim zatrudnieniu.
Ta forma opodatkowania jest najprostsza w zastosowaniu, jako że nie wymaga prowadzenia żadnych ewidencji niezbędnych dla obliczenia podatku dochodowego, ani składania comiesięcznych deklaracji podatkowych, co jest też podstawową jej zaletą. Kwota podatkowa jest też niezmienna, określona w zryczałtowanej wielkości.
Karta podatkowa przeznaczona jest dla drobnych przedsiębiorstw, prowadzących działalność handlową, usługową lub gastronomiczną. Procedura stosowania karty podatkowej polega na comiesięcznym wpłacaniu na konto Urzędu Skarbowego określonej i niezmiennej przez cały rok kwoty. Stawka, na jaką się powinno zdecydować przedsiębiorstwo, jest zależna od wielu czynników, jednakże przede wszystkim należy wziąć pod uwagę:
- rodzaj działalności,
- liczbę zatrudnionych w firmie pracowników oraz
- liczbę mieszkańców miejscowości, na której terenie prowadzona jest działalność gospodarcza.
Wysokość podatku jest ustalana w drodze decyzji naczelnika Urzędu Skarbowego, co może wskazywać na subiektywny jej charakter.
Ważnym mankamentem tej formy opodatkowania jest to, że podatek musi być opłacony niezależnie od tego, czy działalność daje dochód, czy nie. Nieodliczane są żadne koszty - nawet tak oczywistych jak składki na ZUS (za wyjątkiem części składki zdrowotnej, która jest odliczana kwotowo od wpłacanego podatku). Kwota podatku jest z góry ustalona. Przedsiębiorcy, których obrót ze sprzedaży dla osób fizycznych przekroczył 40000zł, zobowiązani są do zainstalowania kasy fiskalnej. Kolejna wada to brak możliwości wspólnego opodatkowania z małżonkiem. By rozliczać się w tej formie opodatkowania, należy spełniać szereg wymogów prawnych:
działalność, którą przedsiębiorca chce prowadzić, musi być wymieniona w załączniku nr 3 do Ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez
osoby fizyczne z dnia 20 listopada 1998. Ustawę możemy odnaleźć w Dzienniku Ustaw z
roku 1998 nr 144 pozycja 930. prowadząc działalność nie można korzystać z usług innych firm, a także
zatrudniać osób na umowę zlecenia i o dzieło do wykonywania prac związanych z podobną
działalnością. Bez przeszkód można natomiast zatrudniać osoby na umowę o pracę.
współmałżonek nie może prowadzić działalności gospodarczej w tym samym zakresie. Dozwolone jest natomiast, aby współmałżonek pracował razem, ale nie może on posiadać swojej firmy, której działalność jest taka sama lub się z nią pokrywa.
nie można świadczyć usług i produkować dla innych firm, a jedynie dla odbiorców indywidualnych.
Po wyborze tej formy rozliczenia należy w terminie do 20 stycznia złożyć do Urzędu Skarbowego wniosek na formularzu PIT-16. Szczegółowy wykaz osób uprawnionych do rozliczania na podstawie karty podatkowej jest umieszczony w ustawie z 20 listopada 1998 roku o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, natomiast informacje na temat wysokości stawek na rok 2009 tej formy opodatkowania znajdują się w obwieszczeniu ministra finansów z 14 listopada 2008r.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Ryczałt jest po karcie kolejną stosunkowo prostą formą rozliczania podatku dochodowego, przysługującą podatnikom, których przychód roczny nie przekracza 150 tys. EUR. Przekroczenie tego limitu powoduje automatyczną zmianę formy opodatkowania na zasady ogólne.
Ryczałt wymaga prowadzenia ewidencji, ale tylko przychodów. Podatek opłacany jest jako procent od przychodu ze sprzedaży towarów lub usług. W przypadku braku przychodów nie jest odprowadzany również podatek.
Stawki ryczałtu są zróżnicowane i w zależności od rodzaju działalności wynoszą odpowiednio:
20 proc. z dochodów z działalności w wolnych zawodach,
17 proc. z przychodów osiąganych ze świadczenia następujących usług:
- pośrednictwa w sprzedaży pojazdów mechanicznych,
- pośrednictwa w handlu hurtowym,
- hotelowym,
- parkingowym,
- zarządzania nieruchomościami,
- wynajmu samochodów osobowych,
- doradztwa w zakresie sprzętu komputerowego,
- pozyskiwania personelu,
- poradnictwa dla dzieci.
8,5 proc. z przychodów z tytułu:
- najmu, podnajmu, dzierżawy i poddzierżawy,
- zwalczania pożarów i zapobiegania pożarom,
- prowadzenia przedszkoli oraz ich oddziałów,
- wytwarzania wyrobów z materiałów powierzonych przez zamawiającego,
- prowizji uzyskanej przez komisanta ze sprzedaży na podstawie umowy komisu,
- prowizji uzyskanej przez kolportera prasy na podstawie umowy o kolportaż prasy,
- świadczenie usług związanych z ogrodami botanicznymi i zoologicznymi.
5,5 proc. z przychodów z tytułu:
- działalności wytwórczej,
- robót budowlanych,
- przewozu ładunków taborem samochodowym o ładowności powyżej 2 ton,
- prowizji uzyskanej z działalności handlowej w zakresie sprzedaży jednorazowych biletów komunikacji miejskiej,
3 proc. osiąganych z tytułu:
- działalności gastronomicznej,
- działalności usługowej w zakresie handlu,
- świadczenie usług związanych z produkcją zwierzęcą,
- działalności rybaków morskich i zalewowych w zakresie sprzedaży ryb (z wyjątkiem sprzedaży konserw).
Taka forma opodatkowania jest opłacalna, jeśli znaczną część ceny produktu stanowi wkład niematerialny (wiedza, robocizna własna, technologia), czyli w przypadku niedużych kosztów wytworzenia.
Oświadczenie o wyborze ryczałtu powinno się złożyć do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia działalności, nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu. Rozliczenia rocznego podatnicy ryczałtu dokonują na formularzu PIT-28, który składa się do końca stycznia. Opodatkowanie odbywa się w oparciu o ustawę z 20 listopada 1998 roku o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.
Zasady ogólne
Jest to podstawowa a zarazem najczęściej używana forma opodatkowania działalności gospodarczej. Przedsiębiorca rozpoczynający swoją działalność nie jest zobowiązany do składania jakichkolwiek oświadczeń. Podatek jest płacony od przychodów z działalności pomniejszonych o koszty, zatem forma ta jest bardzo opłacalna w przypadku, gdy koszty są znaczne.
Ta forma opodatkowania nie zawiera żadnych ułatwień. Stosuje się w niej pełną ewidencję sprzedaży i zakupu w formie Księgi Przychodów i Rozchodów lub - w przypadku działalności o większym rozmiarze - ewidencję wszystkich zdarzeń gospodarczych w postaci ksiąg rachunkowych. Ostatnie obowiązuje jednak tylko wówczas, gdy przychody firmy przekraczają 800 tys. EUR.
Po wyborze takiego rodzaju opodatkowania mamy do wyboru dwie możliwości:
a) skalę podatkową,
b) podatek liniowy.
Skala podatkowa polega na odliczaniu podatku od wysokości wygenerowanego dochodu, czyli od przychodów pomniejszonych o koszty.
Jedną z różnic między skalą podatkową a podatkiem liniowym, są stawki podatkowe. W przypadku podatku liniowego jest to 19 proc., a jeśli mówimy o skali, to stawki te wynoszą 18 i 32 proc. Decydując się na opodatkowanie według skali podatkowej, podatek, jaki zapłaci podatnik, zależy od tego, do którego progu kwalifikowane są dochody. Od 2009 roku obowiązują nowe progi:
- jeżeli dochód nie przekracza 85 528 zł, to wysokość podatku wyniesie 18 proc. dochodu pomniejszona o kwotę 556 zł 02 gr.
- jeżeli dochód przekracza 85 5287 zł, podatek wynosi wówczas 14 839 zł 02 gr + 32 proc. nadwyżki ponad 85 5287 zł.
- Kwota wolna od podatku wynosi 3 091 zł.
W odróżnieniu od podatku liniowego wybierając skalę podatkową można korzystać z różnego rodzaju przywilejów. Rozliczając się według tej formy zyskujemy:
- możliwość wspólnego rozliczania się z małżonkiem,
- preferencje dla samotnych rodziców,
- możliwość zwolnienia z podatku w związku z inwestycjami w specjalnej strefie ekonomicznej,
- ulgi podatkowe.
Wszystkie te przywileje są bardzo ważne, ale tracą na znaczeniu, gdy nasz firma generuje coraz większe dochody. Rosnące zyski powodują, że przekraczany jest kolejny nowy próg podatkowy, co powoduje odprowadzanie wyższego podatku. Nie zostaje on rekompensowany nawet przez wspomniane wyżej przywileje. Skala podatkowa jest więc opłacalna, gdy dochody nie przekraczają znacząco pierwszego przedziału. Jeżeli natomiast zyski wypracowywane przez firmę znacząco przekraczają pierwszy próg, wówczas korzystny jest wybór podatku liniowego jako formy opodatkowania.
Rozliczanie się według skali podatkowej odbywa się w oparciu o ustawę z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych, a wysokość zaliczek za miesiące do listopada roku podatkowego ustala się w następujący sposób:
- do wpłaty zaliczki podatnik jest zobowiązany od miesiąca , w którym obliczony na podstawie księgi przychodów i rozchodów dochód przekroczył kwotę wolną od podatku (obecnie 3091 zł,),
- zaliczkę do zapłaty w tym miesiącu stanowi podatek obliczony od wypracowanego dochodu,
- wpłaty w kolejnych miesiącach ustala się jako różnicę między podatkiem należnym od dochodu wypracowanego od początku roku a sumą zaliczek wpłaconych w miesiącach poprzedzających,
- obliczona zaliczka pomniejszona jest o wielkość składki na ubezpieczenie zdrowotne, opłaconej w danym miesiącu.
Podatnik zobowiązany jest do składania do 20 dnia każdego miesiąca w Urzędzie Skarbowym deklaracji podatkowej oraz opłacenia wyliczonych zaliczek na podatek dochodowy.
Podatek liniowy jest zbieżny z wyżej omówioną skalą podatkową, z tą tylko różnicą, że wysokość podatku jest stała i wynosi zawsze 19 proc. Podstawą naliczania są również przychody firmy z prowadzenia działalności gospodarczej pomniejszone o koszty. To znaczy, że podatek jest odprowadzany tylko wówczas, jeśli firma generuje jakikolwiek zysk, czyli gdy przychody przewyższają koszty.
Zaletą tej formy naliczania podatku polega na tym, że nie ma tutaj progów kwotowych, po przekroczeniu których stawka podatkowa się zwiększa i jest naliczana inaczej. Podatnik z góry może oszacować, ile wyniesie jego podatek w danym miesiącu na podstawie danych z okresów poprzednich. Jednakże forma ta posiada jeden ważny mankament, a mianowicie brak prawa do przywilejów, przysługujących korzystającym ze skali podatkowej. Decydujący się na podatek liniowy traci przede wszystkim możliwość korzystania z ulg typu:
- możliwości wspólnego rozliczania się z małżonkiem,
- preferencji dla samotnych rodziców,
- zwolnienia w związku z inwestycjami w specjalnej strefie ekonomicznej,
- wszelkich ulg podatkowych.
Do podatku liniowego mają prawo podatnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą oraz podatnicy prowadzący działy specjalne produkcji rolnej.
Nie mają jednak prawa do podatku liniowego podatnicy, którzy uzyskują:
- z działalności gospodarczej prowadzonej samodzielnie lub
- z tytułu prawa do udziału w zysku spółki niemającej osobowości prawnej (np. spółki cywilnej czy jawnej) przychody ze świadczenia usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, odpowiadających czynnościom, które podatnik lub co najmniej jeden ze wspólników w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy:
- wykonywał w roku poprzedzającym rok podatkowy, lub
- wykonywał lub wykonuje w roku podatkowym.
W takich przypadkach przejście na podatek liniowy może nastąpić dopiero po pełnym roku kalendarzowym wykonywania działalności gospodarczej na innych zasadach (ogólnych), od początku następnego roku kalendarzowego.
Opłacanie podatku według stawki liniowej jest analogiczne jak w przypadku skali podatkowej. Jeśli jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą przedsiębiorca wybrał którąś z tych form, jest on zobowiązany do wpłacania w ciągu roku podatkowego zaliczki na podatek dochodowy. W 2007 r. zniesiono obowiązek składania comiesięcznych deklaracji do urzędów skarbowych, jednakże podatnik jest zobligowany do comiesięcznych wpłat zaliczek na podatek.
Zgodnie z przepisami zaliczki miesięczne za okres od stycznia do listopada podatnik jest zobligowany uiszczać w terminie do 20 każdego miesiąca za miesiąc poprzedni. Oznacza to, że np. zaliczkę za lipiec wpłacamy do 20 sierpnia, a zaliczkę grudniową w wysokości należnej za listopad musimy wpłacić w terminie do 20 grudnia. Dodatkowo gdy rozlicza się według skali podatkowej, jest zobowiązany do składania w Urzędzie Skarbowym deklaracji o dochodach osiągniętych od początku roku. Jeżeli płaci podatek według liniowej stawki 19 proc., zaliczki wpłaca od miesiąca, w którym wypracował dochód, niezależnie od jego wysokości.
Wybór podatku liniowego powinni rozważyć przedsiębiorcy, których miesięczne dochody są większe niż 3 500 zł na właściciela, czyli wówczas, gdy przekraczają co najmniej 15-20- procentowy limit pierwszego progu podatkowego. Podatek liniowy nie opłaca się osobom zarabiającym na działalności gospodarczej sumy poniżej pierwszego progu podatkowego oraz osobom rozliczającym się z bezrobotnym współmałżonkiem, zarabiającym na działalności gospodarczej sumy poniżej dwukrotności pierwszego progu podatkowego.
Z podatku liniowego nie mogą korzystać tzw. osoby samozatrudniające się, czyli takie, które w ramach działalności gospodarczej zamierzają świadczyć usługi firmie, w której poprzednio pracowały.
Dokładne zasady stosowania podatku liniowego są zamieszczone w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych z późniejszymi zmianami.
